دریــچــه ای به داســـتان و نــقــــد
برداشت از مطالب این سایت بدون درج وبلاگ «دریچه ای به داستان و نقد» غیر اخلاقی و غیرقانونی است و پیگرد قانونی دارد.
                                                        
درباره وبلاگ

فرحناز علیزاده
نویسنده مجموعه داستان«سر سبیل هایت را نجو» نشر مروارید بهار 96
مدرس داستان نویسی دوره مقدماتی و پیشرفته در فرهنگسرای ملل؛خانه فرهنگ عظیمی(روزهای چهارشنبه هر هفته) . منطقه 1. به مدت دو سال/ برقراری نشست های نقد و معرفی کتاب در کتابخانه عظیمی
برپایی نشست های نقد و معرفی کتاب در منطقه3 . کتابخانه دکتر علی شریعتی. و فرهنگسرای رسانه هر 15 روز یکبار
دبیر کانون داستان امروز ملل در فرهنگسرای ملل. بوستان قیطریه. 96
مدرس عناصر داستان نویسی در فرهنگسرای امید. روزهای 5 شنبه هر هفته. همراه با ارائه مدرک برای هر ترم و چاپ داستان دوستان درماهنامه( مدت 2 سال)
نویسنده مجموعه داستان «آقای قاضی چه حکمی می‏دهید؟» نشر گل آذین سال 91
مجموعه داستان مکاشفه‏ چاپ اول مهر 92، نشر قطره/چاپ دوم دی 92
رتبه دوم نقد در جشنواره اصفهان
مدرس کارگاه داستان نویسی در فرهنگسرای و برگزاری نشست های نقد کتاب(به مدت6 سال)
مدرس کارگاه داستان و مکاتب ادبی در فرهنگسرای خاوران به مدت 3 سال
مدرس انواع نقد ادبی(نقد سنتی، فرمالیسم، روان شناسی، جامعه شناسی، ساختارگرایی ...) در فرهنگسرای خاوران
مدرس عناصر داستان در فرهنگسرای امید (قسمت آموزش )
برقراری نشست های نقد ادبی در خانه کتاب و فرهنگسرای فردوس، اخلاق، آفتاب، خاوران و... در سال 93
برگزاریبیش از ده ها نشست نقددر خانه کتاب
چاپ مقاله ی روان شناسی از فروید تا لاکان در کتاب عیار نقد(خانه کتاب) سال 1388
چاپ مقاله ساختارگرایی در کتاب عیار نقد (خانه کتاب) سال 1389
رتبه دوم مسابقه داستانی نویسندگان جوان کانون ادبیات ایران
برگزیده داستانی در جشنواره زاهدان
برگزیده داستانی در جشنواره بانه
رتبه دوم داستانی در فرهنگسرای اشراق
مدرس کلاس داستان نویسی پژوهشگاه دانش آموزان رشد سال 88
داور جشنواره هدی در سال 88
منتقد کتب دشت سوزان ، رولفو / تنهایی پر هیاهو،بهومیل هرابال، و....... در سرای اهل قلم
اجرای متعدد برنامه رادیویی : نقد کتاب.درباب زنانه نویسی/ نقد روان شناختی فروید و...
داور افتخاری داستان های چراغ مطالعه در سال 89
داور داستان های مسابقه طرح ترافیک/ سال 89
مدرس مکاتب ادبی عناصر داستان در فرهنگسرای خاوران در سال 89/90
داور مرحله دوم درجشنوراه لیراو سال90
مدرس کارگاه روزنه ای به کتاب و برگزاری نقدکتاب در فرهنگسرای اخلاق 90
بحث و بررسی مسائل گوناگون ادبی و نقدی در برنامه باغ آینه سال 90
برگزیده ی جشنواره نقد با مقاله« زنان در انتظار» در سال 90
داور جشنواره لیراو در سال 90
داور جشنواره ادبی هفت اقلیم در سال 91
دانش آموخته دوره 24 جلسه ای نقد ادبی شهر کتاب/ دکتر امیر علی نجومیان
دانش آموخته جلسات آشنایی با میشل فوکو و عقایدش( 12 جلسه) در شهر کتاب سال 90
دانش آموخته جلسات ( 12 جلسه) نظریه روایت در شهر کتاب، استاد نجومیان، سال 91
دانش آموخته دوره سه ساله نقد ادبی در کانون اندیشه جوان و دارنده مدرک و امتیاز برتر دانشجویی در این دوره
دانش آموخته دوره های حوزه هنری آرژانتین(رمان مدرن و پست مدرن)(دکتر حسین پاینده)
دانش آموخته دوره های نشانه شناسی ساختارگرا ( شهر کتاب، دکتر حسین پاینده)

مدیر وبلاگ : فرحـــــناز علـــــیزاده
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

 

چرا نویسنده به خط طرح نیاز دارد؟

«طرح همان جاپاهای شخصیت های اثر شماست که در روزی برفی برای رسیدن به مقصدی باور نکردنی از خود به جا می‌گذارند».

"ری برادبری"

فرحناز علیزاده

مقدمه:

ایده یا فکر اولیه داستان؛ معمولا ماده و فکر خامی است که به واسطه تاثیر پذیری نویسنده از رخدادهای بیرونی در ذهن او  شکل می­گیرد تا بعدها آن را به داستان تبدیل کند. برای داستانی شدن یک اتفاق بیرونی، راهکار و راه حل­هایی مطرح می­شود، یکی از این راه حل­ها برای رسیدن به این مهم، درنظر گرفتن خط طرح است.

 از ویژگی­هایی که بانی تمایز روایت بین انسان­ها درنقل داستان و یا رخداد­های بیرونی می­شود در وحله اول انتخاب رخداد و سپس چگونگی بیان آن است.گاه شده که یک اتفاق واحد را دو نفر برای شما بیان کرده باشند، ولی شما از روایت گوینده اول نسبت به گوینده دوم بیشتر لذت برده اید و تا انتها همپا و شنونده سخنانش شده باشید در حالی که تمایلی به ادامه صحبت با دومی را نداشته اید. آیا تا کنون به این موضوع فکر کرده­اید که چرا از یک روایت داستانی بیشتر از روایت دیگر لذت می­برید و با آن همسو می­شوید؟ آیا این همسویی به دلیل  انتخاب ماجرا، تازه و ناب بودن آن است یا چگونگی بیان رخدادها. جذابیت در نقل اتفاق توسط لحن راوی برای شما مهم بوده است یا چینش بیان اتفاقات؟ اصلا شاید نتیجه­مند و پیام محور بودن آن اتفاق برای تجربه ورزی و پندآموزی بانی گرایش شما به روایت گوینده اول شده است؟ به راستی چه چیزی باعث میشود که از یک رخداد واحد به روایتهای متعدد برسیم. چه چیزی بانی خلق روایت­های متفاوت از یک رخداد ثابت خواهد شد؟

این­ها سوالاتی است که در این مجال قصد داریم با شناخت از کلمه « خط طرح»در حد امکان به آن پاسخ دهیم.

ادامه رابخوانید 

خط ِطرح چیست ؟

چرا نویسنده به خط طرح نیاز دارد؟

«طرح همان جاپاهای شخصیت های اثر شماست که در روزی برفی برای رسیدن به مقصدی باور نکردنی از خود به جا می‌گذارند».

"ری برادبری"

فرحناز علیزاده

مقدمه:

ایده یا فکر اولیه داستان؛ معمولا ماده و فکر خامی است که به واسطه تاثیر پذیری نویسنده از رخدادهای بیرونی در ذهن او  شکل می­گیرد تا بعدها آن را به داستان تبدیل کند. برای داستانی شدن یک اتفاق بیرونی، راهکار و راه حل­هایی مطرح می­شود، یکی از این راه حل­ها برای رسیدن به این مهم، درنظر گرفتن خط طرح است.

 از ویژگی­هایی که بانی تمایز روایت بین انسان­ها درنقل داستان و یا رخداد­های بیرونی می­شود در وحله اول انتخاب رخداد و سپس چگونگی بیان آن است.گاه شده که یک اتفاق واحد را دو نفر برای شما بیان کرده باشند، ولی شما از روایت گوینده اول نسبت به گوینده دوم بیشتر لذت برده اید و تا انتها همپا و شنونده سخنانش شده باشید در حالی که تمایلی به ادامه صحبت با دومی را نداشته اید. آیا تا کنون به این موضوع فکر کرده­اید که چرا از یک روایت داستانی بیشتر از روایت دیگر لذت می­برید و با آن همسو می­شوید؟ آیا این همسویی به دلیل  انتخاب ماجرا، تازه و ناب بودن آن است یا چگونگی بیان رخدادها. جذابیت در نقل اتفاق توسط لحن راوی برای شما مهم بوده است یا چینش بیان اتفاقات؟ اصلا شاید نتیجه­مند و پیام محور بودن آن اتفاق برای تجربه ورزی و پندآموزی بانی گرایش شما به روایت گوینده اول شده است؟ به راستی چه چیزی باعث میشود که از یک رخداد واحد به روایتهای متعدد برسیم. چه چیزی بانی خلق روایت­های متفاوت از یک رخداد ثابت خواهد شد؟

این­ها سوالاتی است که در این مجال قصد داریم با شناخت از کلمه « خط طرح»در حد امکان به آن پاسخ دهیم.

 

واژگان کلیدی: خط طرح، تمایز روایت، همسویی، رخداد بیرونی، تجربه ورزی و پندآموزی

 

 

خط طرح چگونه شکل می­گیرد؟

فکر کنیم شما  امروز قصد دارید از محل سکونت­تان( مثلاخیابان پیروزی)به سمت میدان امام حسین بروید. اولین کاری که می­کنید بررسی مسیر­ها برای رسیدن به مقصد است. اینکه با چه وسیله ای بروید بهتر و راحت­تر هستید و زودتر به مقصد می­رسید (مترو، وسیله شخصی، تاکسی و..). در چه زمانی حرکت می­کنید تا با ترافیک کمتری روبه رو شوید .کدام خیابان یک طرفه است و اینکه اصلا میدان مذکور درمحدود طرح ترافیک قرار می­گیرد یا خیر؟ شاید برای تحمل پذیرتر شدن مسیر حتی همراهی را برای خود در نظر بگیرید. در واقع شما با چینش زمان، مکان، وسیله حرکت و حتی همراه ؛حدود و حیطه عمل و چهار چوب مسیر خود را برای رسیدن به هدف مشخص می­کنید. این عمل همان کاری است که نویسنده برای سوژه و فکر خام اولیه خود برای تبدیل به داستان کوتاه انجام می­دهد تا بدون حواشی و زواید به مقصد برسد.

در کتاب الفبای قصه نویسی طرح داستانی از دیدگاه محمدرضا سرشار اینگونه تعریف و تقسیم بندی شده است:«خط طرح ، مسیر داستان و به طور کلی حوادث و رویدادهایی است که از ابتدا تا انتهای داستان روی خواهد داد.خط طرح موارد ذیل را در بر خواهد داشت: شروع داستان/ توصیف اجمالی شخصیت اصلی/حادثه اصلی داستان و پایان داستان»

با توجه به نکات مطرح شده در کتاب مذکور؛ شما به عنوان نویسنده برای نگارش داستان کوتاه بهتر است مشخص کنید، داستان شما از کجا، در چه مکان و  گرانیگاهی آغاز می­شود؛ شخصیت اصلی شما چه کسی است و در چه زمان و مکانی به لحاظ تقویمی و تاریخی و حتی موقعیتی قرار می­گیرد.حادثه اصلی متن شما چیست و اینکه شما به عنوان نویسنده قصد دارید چگونه حوادث داستانی را چینش کنید.  اینکه قرار است از چه بگویید( درونمایه یا مضمون یا محتوای اثر)آن را چگونه بگویید(فرم. تکنیک) تا به فرجام برسد. شما با مشخص کردن نکات گفته شده، طرح یک داستان کوتاه را تقریبا می­سازید.می­گویم تقریبا چون هنوز اول راه برای ساخت خط طرح یک رمان  هستیم.

پس خط طرح چگونگی گسترش موضوع ، نحوه پرداخت و مهندسی اثر است؛ خط طرح؛مشخص کردن سیر داستان، چیدن و آرایش کلام به همراه چینش هنرمندانه از عناصر داستانی در قالب های متفاوت ادبی( داستان کوتاه، بلندو رمان) است.نحوه برخورد نویسنده به موضوع و انتخاب او در وضعیت، موقعیت و گرانیگاه داستانی است.مشخص کردن شخصیت اصلی و فرعی، فضا، زمان، مکان ،تعلیق متن، علت و معلول حوادث و چگونه به سرانجام رساندن قصه داستان است.

 در واقع شما بعد از اینکه فکر و ایده اولیه به ذهن تان خطور کرد بهتر است به پرداخت سوژه با کمک خط طرح به سوالات بیشماری پاسخ دهید.به اعتقادنگارنده با پاسخ دادن به چند سوال و مشخص کردن بعضی نکات نمیتوان به خط طرح دقیق و مناسب برای یک رمان حجیم رسید. برای نگارش یک رمان که شامل زمان، تعدد مکان و شخصیت­های اصلی و فرعی و هم چنین حوادث متعدد است، باید به سوالات بیشتری برای ایجاد خط طرح پاسخ دهیم.به نظر شما این سوالات چه می­تواند باشد؟

جمال میر صادقی در کتاب «راهنمای رمان نویسی» طرح و خلق طرح را این گونه توضیح می دهد: «طرح گام نخستی است که برای نوشتن برداشته می­شود.هر کس ممکن است طرحی برای نوشتن رمان داشته باشد. اما برای خلق رمان باید عناصر سازنده آن را شناخت.بدون این شناخت طرح فقط ماده خامی است. طرح باید بر قواره و قالب زندگی واقعی شخصیت­های امروزی ریخته شود و با ویژگی های روحی و زیستی و بینشی آنها همخوانی داشته باشد و اعمال و رفتار و گفت و گوهای آن­ها را به نمایش بگذارد و جهان درون و بیرون آنها را بازتاب دهد، درگیری شخصیت ها با هم و تقابل و برخوردشان را با محیط و اجتماع شان و در نتیجه تحول و دگرگونی آنها را بر اثر این تقابل و چالش نشان دهد»

در خط طرح نویسنده آنچه را که از سوژه برایش مهم است مکتوب می کند؛ در کنار تشریح شخصیت و حادثه  اصلی و فرعی به روابط علت و معلولی اثر، روابط بین شخصیت ها و خصوصیات شخصیت اصلی و فرعی توجه می کند.در طرح نویسنده به نحوه تحول فکری، عقیدتی و یا سرنوشتی شخصیت ها، به فصل بندی برای بیان این  تحول و چگونگی آن اهمیت می دهد. چیدنمان اطلاعات از گذشته شخصیت ،در کنار روایت حال اکنون شخصیت درکنار یکدیگر از نکات مهم دیگر در خط طرح است تا خواننده هم از ماجرا و گره حال و هم از پیشینه و گذشته شخصیت برای همسویی بیشتر با او آگاه باشد.

در طرح کامل نویسنده حتی به تکه کلام ها، لحن و خصوصیات گاه دوگانه شخصیت ؛ ایدئولوژی و جهان بینی او نیز توجه دارد به اینکه شخصیت چه می خواهد و اعمال کلی او برای رسیدن به هدفش چیست. نویسنده ماهر در شروع کار حتی ساختار و سبک نوشتار را نیز برای خودش مشخص می کند؛ اینکه قصد دارد در چه ژانری بنویسد و ساختار روایت را خطی، غیر خطی،اسطوره ای و یا دوار در نظر بگیرد. در طرح یک رمان نویسنده میتواند بامشخص کردن سر فصل ها وگنجاندن اطلاعات لازم در هر فصل به صحنه بندی و ترتیب بندی بیان رویداد ها توجه داشته باشد. در یک کلام و به طور خلاصه میتوان گفت خط طرح، یک مهندسی کامل قبل از نوشتار اثر است.

 

حال بر گردیم به سوال اول، چراشما با یک روایت بیشتر از روایت دیگر  از یک رخداد واحد همراه و همسو می شوید؟ آیا این بازمی گردد به خط طرح  هایی که روایتگر های اول ودوم انتخاب کرده اند؟

جمال میر صادقی در کتاب راهنمای رمان نویسی، ادامه میدهد « آنچه به طرح شناسنامه می دهد و از طرح های دیگر متمایز می­کند بهره گیری نویسنده از عناصر داستان طبق ذوق و سلیقه خود و بینش و مهارت او در ارائه آن است.حقیقت این است که بسط خط طرح و نگارش داستان از روی آن، فرایندی است که هر نویسنده باید خود به آن دست‌یابد. شاید این فرایند نیز از جمله مسایلی باشد که در هیچ دو نویسنده‌ای مانند هم نباشد و نتوان یک قانون یا روند کلی برای آن در نظر گرفت. نگارش داستان آمیزه‌ای است از خلاقیت، نثر، فنون داستان نویسی، تجربه، تجربه، و باز هم تجربه‌ی نویسنده. » پس می بینیم که بینش و ذوق نویسنده در نحوه پرداخت داستان است و انتخاب خط طرح دقیق و حساب شده است که  شما را به عنوان خواننده و یا شنونده وادار می کند تا از متن یا روایتی لذت ببرید و نسبت به روایت دیگر خنثی تر عمل کنید.

شما به عنوان روایتگر یک رخداد بیرونی بهتر است با یافتن بهترین راه نقل حوادث به گونه­ای که هم باور پذیر باشد و هم تعلیق و کشش و انتظار را برای خواننده یا شنونده به همراه داشته باشد، درنظر بگیرید؛ تادر طی روند روایتِ وقایع و حرکت شخصیت­ها  برای رسیدن به هدفشان  بهترین و لذت بخش ترین شیوه  روایت را پیش روی مخاطب قرار دهید تا او تا انتهای صحبت و روایت باشما همراه و همسو باشد.

 

چرا نویسنده به خط طرح نیاز دارد؟

به اعتقادنگارنده با داشتن خط طرح و مسیر مشخص وکلی داستان؛ نویسنده به بیراهه نمی رود و راه درست در نوشتار را انتخاب می کند.در این حالت نویسنده  دچار اطناب گوی یا ایجاز مخل نمی شود. با کمک خط طرح نویسنده میداند کجا و چگونه به بیان روحیات درونی شخصیت بپردازد و کجا به وقوع حوادت تا داستان دچار کند خوانی یا تند خوان صرف نشود و تناسب بین روایت و توصیف درنظر گرفته شود.نویسنده با داشتن طرح مشخص از آغاز، میانه و پایان در داستان شروع به چیدمان کلمات می کند تا بهره بهتری از نوشتار ببرد.

حسین سناپور درکتاب « یک شیوه برای رمان نویسی»در این خصوص توضیح می دهد

 « نوشتن یا فهمیدن طرح کلی همه رمان های خوب نشان می دهد که چه طور نویسنده بدون حشو و زوائد، مسیر درستی را طی کرده اند تا در طول رمان هر چه بیش تر به گره گشایی مسئله ی شخصیت نزدیک تر شوند؛ یعنی از طرح مسائل اصلی تر در آغاز و اوایل، و بعد فرعی تر وکم اهمیت تر و حل فوری تر این مسائل فرعی تا سرانجام حل بغرنج ترین ومهم ترین جنبه های مسئله ی شخصیت.»(سناپور،1390،49)

 

نتیجه گیری

 

طرح داستان، نوعی قاب بندی و نقشمایه است كه وقایع و رویدادهای پیاپی را كه قانون علت و معلولی در آن مستتر باشد در برمی گیرد. طرح، چارچوب داستان را شكل می دهد و ساختار كنش ها و حوادث داستانی را براساس نظمی خاص و به كمك شخصیت ها پی می ریزد.پس در طرح، علت وقوع كنش ها حتماً باید قید شود. باید به سایر عناصر داستانی مانند كشمكش، حالت تعلیق، درونمایه، حادثه و زمان توجه كرد.

و حرف آخر

 برخی از متخصصان، طرح را قابل فهم ترین عنصر داستان تلقی كرده اند و بعضی دیگر آن را نقشه روند وقایع رمان و مهندسی اثر قبل از نوشتار.

 

منابع: راهنمای رمان نویسی جمال‌میرصادقی

الفبای قصه نویسی؛ محمد رضا سرشار

یک شیوه برای رمان نویسی، حسین سناپور

 

 

 

 

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.