تبلیغات
دریــچــه ای به داســـتان و نــقــــد - تئوری "دیگری" در نقد روانکاوی لاکان/ بحث امروز بر کتاب داستان های دونفره/ حسینی
 
دریــچــه ای به داســـتان و نــقــــد
برداشت از مطالب این سایت بدون درج وبلاگ «دریچه ای به داستان و نقد» غیر اخلاقی و غیرقانونی است و پیگرد قانونی دارد.
                                                        
درباره وبلاگ

فرحناز علیزاده
نویسنده مجموعه داستان«سر سبیل هایت را نجو» نشر مروارید بهار 96
مدرس داستان نویسی دوره مقدماتی و پیشرفته در فرهنگسرای ملل؛خانه فرهنگ عظیمی(روزهای چهارشنبه هر هفته) . منطقه 1. به مدت دو سال/ برقراری نشست های نقد و معرفی کتاب در کتابخانه عظیمی
برپایی نشست های نقد و معرفی کتاب در منطقه3 . کتابخانه دکتر علی شریعتی. و فرهنگسرای رسانه هر 15 روز یکبار
دبیر کانون داستان امروز ملل در فرهنگسرای ملل. بوستان قیطریه. 96
مدرس عناصر داستان نویسی در فرهنگسرای امید. روزهای 5 شنبه هر هفته. همراه با ارائه مدرک برای هر ترم و چاپ داستان دوستان درماهنامه( مدت 2 سال)
نویسنده مجموعه داستان «آقای قاضی چه حکمی می‏دهید؟» نشر گل آذین سال 91
مجموعه داستان مکاشفه‏ چاپ اول مهر 92، نشر قطره/چاپ دوم دی 92
رتبه دوم نقد در جشنواره اصفهان
مدرس کارگاه داستان نویسی در فرهنگسرای و برگزاری نشست های نقد کتاب(به مدت6 سال)
مدرس کارگاه داستان و مکاتب ادبی در فرهنگسرای خاوران به مدت 3 سال
مدرس انواع نقد ادبی(نقد سنتی، فرمالیسم، روان شناسی، جامعه شناسی، ساختارگرایی ...) در فرهنگسرای خاوران
مدرس عناصر داستان در فرهنگسرای امید (قسمت آموزش )
برقراری نشست های نقد ادبی در خانه کتاب و فرهنگسرای فردوس، اخلاق، آفتاب، خاوران و... در سال 93
برگزاریبیش از ده ها نشست نقددر خانه کتاب
چاپ مقاله ی روان شناسی از فروید تا لاکان در کتاب عیار نقد(خانه کتاب) سال 1388
چاپ مقاله ساختارگرایی در کتاب عیار نقد (خانه کتاب) سال 1389
رتبه دوم مسابقه داستانی نویسندگان جوان کانون ادبیات ایران
برگزیده داستانی در جشنواره زاهدان
برگزیده داستانی در جشنواره بانه
رتبه دوم داستانی در فرهنگسرای اشراق
مدرس کلاس داستان نویسی پژوهشگاه دانش آموزان رشد سال 88
داور جشنواره هدی در سال 88
منتقد کتب دشت سوزان ، رولفو / تنهایی پر هیاهو،بهومیل هرابال، و....... در سرای اهل قلم
اجرای متعدد برنامه رادیویی : نقد کتاب.درباب زنانه نویسی/ نقد روان شناختی فروید و...
داور افتخاری داستان های چراغ مطالعه در سال 89
داور داستان های مسابقه طرح ترافیک/ سال 89
مدرس مکاتب ادبی عناصر داستان در فرهنگسرای خاوران در سال 89/90
داور مرحله دوم درجشنوراه لیراو سال90
مدرس کارگاه روزنه ای به کتاب و برگزاری نقدکتاب در فرهنگسرای اخلاق 90
بحث و بررسی مسائل گوناگون ادبی و نقدی در برنامه باغ آینه سال 90
برگزیده ی جشنواره نقد با مقاله« زنان در انتظار» در سال 90
داور جشنواره لیراو در سال 90
داور جشنواره ادبی هفت اقلیم در سال 91
دانش آموخته دوره 24 جلسه ای نقد ادبی شهر کتاب/ دکتر امیر علی نجومیان
دانش آموخته جلسات آشنایی با میشل فوکو و عقایدش( 12 جلسه) در شهر کتاب سال 90
دانش آموخته جلسات ( 12 جلسه) نظریه روایت در شهر کتاب، استاد نجومیان، سال 91
دانش آموخته دوره سه ساله نقد ادبی در کانون اندیشه جوان و دارنده مدرک و امتیاز برتر دانشجویی در این دوره
دانش آموخته دوره های حوزه هنری آرژانتین(رمان مدرن و پست مدرن)(دکتر حسین پاینده)
دانش آموخته دوره های نشانه شناسی ساختارگرا ( شهر کتاب، دکتر حسین پاینده)

مدیر وبلاگ : فرحـــــناز علـــــیزاده
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
تئوری "دیگری" در نقد روانکاوی لاکان/دکتر شیده احمدزاده استادیار دانشگاه شهید بهشتی

چکیده
در حوزة نقد پسامدرن، تحلیل ژاك لاکان از جایگاه ویژه ای برخوردارست . او با معرفی بحثهای
ساختارگرایی در حوزة ناخودآگاه، تحول شگرفی در روانکاوی کلاسیک ایجاد کرد. بر خلاف فروید که
وجود ناخودآگاه را مقدم بر زبان می دانست، در تئوری پساساختارگرایی لاکان این زبان است که
ناخودآگاه را می سازد. اما آنچه در لاکان اهمیت می یابد این است که زبان نه تنها در ایجاد ناخودآگاه که
در ایجاد سوژه (فاعل) نیز نقش اساسی ای را ایفا می کند. مفهوم دیگری در لاکان در سه زمبنۀ متفاوت
وقتی که سوژه با یافتن تفاوت بین خود و "خود (mirror stage) مطرح م یشود. اولین بار در مرحلۀ آینه
دیگر" شکل می گیرد. نظم نمادین زمینۀ دومی است که دیگری در آن بحث می شود. نظم نمادین که
حیطۀ زبان است مرحله ای است که نه تنها به سوژه هویت می بخشد که او را وابسته به زنجیر ة دلالت
می سازد. و بالاخره زمینۀ سوم در لاکان ناخودآگاه است که محل گفتگوی دیگری است و سوژه برای
تثبیت خود به آن وابسته است. بنابراین در تئوری لاکان، دیگری کانون اصلی هویت سوژه است : با
دیگری است که شکل مییابد، با دیگری خود را در مییابد و با دیگری به شناخت م یرسد . علاوه براین
نیز فقط با دیگری معنا م ییابد و ماهیت آن متکی به دیگری است (desire) در نظر لاکان، مفهوم تمایل
چرا که دیگری هم علت و هم غایت میل است. هدف این مقاله ابتدا تعریف مفهوم تمایل است و سپس
ارتباط آن با دیگری و سپس جایگاه آن در تئوری روانکاوی لاکان مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
واژه های کلیدی: دیگری، تمایل، ژاك لاکان، ضمیر ناخودآگاه، سوژه، زبان، خود، نظم نمادین.

ادامه را لطفا بخوانید
تئوری "دیگری" در نقد روانکاوی لاکان
دکتر شیده احمدزاده
استادیار دانشگاه شهید بهشتی
e-mail: amiran35@hotmail.com
چکیده
در حوزة نقد پسامدرن، تحلیل ژاك لاکان از جایگاه ویژه ای برخوردارست . او با معرفی بحثهای
ساختارگرایی در حوزة ناخودآگاه، تحول شگرفی در روانکاوی کلاسیک ایجاد کرد. بر خلاف فروید که
وجود ناخودآگاه را مقدم بر زبان می دانست، در تئوری پساساختارگرایی لاکان این زبان است که
ناخودآگاه را می سازد. اما آنچه در لاکان اهمیت می یابد این است که زبان نه تنها در ایجاد ناخودآگاه که
در ایجاد سوژه (فاعل) نیز نقش اساسی ای را ایفا می کند. مفهوم دیگری در لاکان در سه زمبنۀ متفاوت
وقتی که سوژه با یافتن تفاوت بین خود و "خود (mirror stage) مطرح م یشود. اولین بار در مرحلۀ آینه
دیگر" شکل می گیرد. نظم نمادین زمینۀ دومی است که دیگری در آن بحث می شود. نظم نمادین که
حیطۀ زبان است مرحله ای است که نه تنها به سوژه هویت می بخشد که او را وابسته به زنجیر ة دلالت
می سازد. و بالاخره زمینۀ سوم در لاکان ناخودآگاه است که محل گفتگوی دیگری است و سوژه برای
تثبیت خود به آن وابسته است. بنابراین در تئوری لاکان، دیگری کانون اصلی هویت سوژه است : با
دیگری است که شکل مییابد، با دیگری خود را در مییابد و با دیگری به شناخت م یرسد . علاوه براین
نیز فقط با دیگری معنا م ییابد و ماهیت آن متکی به دیگری است (desire) در نظر لاکان، مفهوم تمایل
چرا که دیگری هم علت و هم غایت میل است. هدف این مقاله ابتدا تعریف مفهوم تمایل است و سپس
ارتباط آن با دیگری و سپس جایگاه آن در تئوری روانکاوی لاکان مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
واژه های کلیدی: دیگری، تمایل، ژاك لاکان، ضمیر ناخودآگاه، سوژه، زبان، خود، نظم نمادین.
Archive of SID
www.SID.ir
8 خودی از نگاه دیگران
مقدمه
ژاك لاکان از اندیشمندان بزرگ پساساختارگرا محسوب می شود که تحول عظیم ی در
حوزه روانکاوی ایجاد نمود. محور اصلی تحلیل لاکان این بود که زبان را بعنوان ی ک عنصر
بنیادی وارد بحثهای روانکاوی نمود. از نظر او نه تنها ساختار ناخودآگاه همانند ساختار زبان
است که زبان اساساً ناخودآگاه را می سازد . علاوه بر زبان، دومین اصل ی ک ه در تئور ی
روانکاوی لاکان نقش بنیادی دارد مفهوم "دیگری" است. واژه "دیگری" به تدریج مفهوم
کاملی را در تئوری لاکان یافته است. لاکان در تئوری خود از سه نظم صحبت می کند ک ه
در پیدایش، شکل گیری و رشد سوژه نقش مهمی را ایفا می کنند اما آنچه در لا ک ان از
اهمیت ویژه ای برخوردار است جایگاه اساسی "دیگری" در این سه نظم است. بعبارت بهتر
این "دیگری" است که سوژه را به وجود می آورد و در ابعاد مختلف تئور ی لاک ان مانند
مطرح می شود. در این (jouiassance) و تمتع (ego) خود ،(desire) ناخودآگاه، ابژه، تمایل
مقاله به بررسی جایگاه "دیگری" از دیدگاه لاکان در دو نظم اساس ی (خیال ی، نمادین ) و
جایگاه آن در ناخودآگاه می پردازیم تا به محوری بودن این مفهوم د ر روانک اوی تحلیل ی او
پی ببریم.
بحث و بررسی
نظم خیالی دوره ای است کاملاً پیش زبانی قبل از اینکه اساساً سوژه در معرض فراگیری
زبان قرار بگیرد. در تئوری لاکان این دوره از اهمیت بسیار ویژ های برخوردار است چرا که
صرفاً به عنوان یک مرحله از رشد سوژه محسوب نمی شود. این مرحله، زمان شکل گیری
خود است و از این لحاظ نحوه این شک لگیری و پیامدهای مربوط به آن برای همیشه در
وجود انسان باقی می ماند و پایه و اساس ساختار هویت سوژه را تشکیل می دهد. نظم خیالی
که معمولاً با مرحله آینه از آن یاد می شود بخشی از اولین سمیناری است که لاکان با آن
معروف شد. مرحله آینه، مرحله ای است که در آن کود ك بین 18  6 ماهگی برای اولین بار
این قدرت تشخیص را می یابد که تصویر خودش را در آینه بیابد. قبل از این مرحله کودك
هیچگونه مفهومی از خود ندارد و تصویر ذهنی اش از سوژه کاملاً آشفته و پراکنده است. اما
Archive of SID
www.SID.ir
تئوری" دیگری" در نقد روانکاوی لاکان 9
در این مرحله سوژه برای اولین بار از طریق انع ک اس تصویر خود را درم ی یابد و با آن
احساس یگانگی می کند. این تصویر از نظر لاکان دور از واقعیت اصلی سوژه و کاملاً توهمی
است چرا که ذهن تصویر انعکاس را با نفس خود سوژه یکی گرفته و همانندسازی می نماید.
این مرحله اهمیت ویژه ای دارد چون در این همانندسازی سوژه تصویری کامل پیدا م یکند.
(ego) اما در عین حال این وحدانیت هویتی خیالی است، چون همانطور که گفتیم خود
معادل سوژه نیست. یعنی تصویر سوژه همان خود سوژه نیست و سوژه چیزی فراتر از یک
تأثیر تصویر (ego) تصویر صرفاً مادی است. بنابراین همانطور که هومر توضیح می دهد: خود
در این است که (ego) است و در یک کلام کاربردی خیالی دارد. به عبارت بهتر کاربرد خود
همیشه در ح ک م سد ی است تا سوژه از (ego) این توهم را تقویت سازد چرا که خود
.(Homer حقیقت وجودی خودش آگاهی نیابد ( 25
در تحلیل نظم خیالی می توان اولین نقش و کاربرد "دیگری" را یافت. این مرحله که
کاملاً جنبه توهمی دارد با دخالت و حضور "دیگری" صورت می گیرد. یعن ی تصویری که
است و برای (self) باعث پروسه همانندسازی می شود، تصویری غیر از خود واقعی سوژه
نفس سوژه "دیگری" محسوب می شود. و اساساٌ آینه یا هر آنچه ک ه انعکاس ی از سوژه را
ایجاد نموده هیچگاه نمی تواند کلیت و ماهیت سوژه را منعکس نماید. نکته مهم اینست که
این مرحله توهمی، پایه و اساس ارتباط آینده سوژه با "دیگری" می شود یعنی هنگامی که
سوژه (بر اثر جبر نیاز و حضور در روابط اجتماعی) همیشه تصویر خود را در دیگری م یبیند
و نه از طریق کند و کاوهای درونی. بنابراین تصویری که ما از خود داریم از طریق "دیگری"
فراهم شده است و این بیش از هر چیز وجود ما را به "دیگری" وابسته می سازد.
بنابراین ما از طرفی برای رسیدن به شناخت خود محکوم به وجود "دیگری" هستیم که
در نظم خیالی با تصویری از سوژه و نه خود سوژه آغاز می شود اما از طرف دیگر از نفس و
را (ego) خود واقعی مان دور می شویم. و این شکل شرطی شناخت که شکل گیری خود
تضمین می کند، پایه ای ناقص و توهمی برای شناخت خود از طریق "دیگری " است .
بنابراین در بیان تفاوت سوژه و خود می بینیم که خود برای سوژه حک م "دیگر ی" را دارد.
بدین ترتیب در مرحله ای که سوژه از نفس حقیقی خود بیگانه می شود، "دیگر ی" نه تنها
Archive of SID
www.SID.ir
10 خودی از نگاه دیگران
نقش مهمی را در این جداسازی ایفا می کند که بخشی از این پروسه ساخت و شک ل گیری
است.
در نظم خیالی سوژه که در مرحله آینه آغاز می شود، سوژه خود را با تصویری خارج از
را می سازد . (ego) خود می شناسد. علی رغم اینکه اولین تصویر سوژه بعدها ساختار خود
است . حتی در (ego) پروسه شناسایی (تشخیص هویت) بخشی از ماهیت و طبیعت خود
نارسیسم (خودشیفتگی) که سوژه با خودش یکی می شود، سوژه وارد مرحل های می شود که
به آن خود ایده آل می گوییم. خود همان سوژه نیست، بنابراین خود معادل است "دیگری "
است برای سوژه. برای همین است که سوژه خودش را چیزی غیر از آنچه واقعاً هست
می بیند. پس از همان ابتدا شکل گیری سوژه، پروسه همانندسازی با تصویری غیر از سوژه
ایجاد می شود.
تا اینجا تفاوت سوژه و خود را گفتیم. حال ببینیم که سوژه چگونه به وجود م ی آید و
جایگاه "دیگری" در نظم نمادین چگونه است . دومین نظمی که لاکان از آن صحبت
می کند، نظم نمادین است که از نظر لاکان، اساس دنیای انسان ی را تشکیل می دهد . در
روانکاوی لاکان زبان نقش مهمی را ایفا می کند و جزء اصلی نظم نمادین محسوب می شود .
زبان صرفاً وسیله ارتباط نیست بلکه بعد مهمی است که اجازه ورود سوژه به زنجیره دلالت
را می بخشد. در نظم نمادین ما با زبان صحبت نمی کنیم بلکه این زبان است که از طریق ما
صحبت می کند. با ورود به نظم نمادین، سوژه به تدریج تصویر کاملی از خود بدست می آورد
انسان فردیت خویش را » : و هویت فردی خویش را می سازد. فردیت همانا هدیه زبان است
تنها به شرطی بدست می آورد که به نظم نمادین وارد شود، نظمی که بر انسان حاکم است
اما در مورد کاربرد نظم نمادین و ارتباطش با سوژه .(Lemaire 67) « و او را تعین می بخشد
پارادوکسی نهفته است. زبان از طرفی به سوژه هویت فردی می بخشد و از طرف دیگر آن را
محدود می سازد تا آنجا که دسترسی به واقعیت را از دست می دهد و به یک دال در زنجیره
دلالت تبدیل می شود. اما این نقش پارادوکسی زبان و نظم نمادین است ک ه باعث جدای ی
سوژه از ناخودآگاه و واقعیت می شود. جدایی همان چیزی است که لاکان از آن تحت عنوان
یاد می کند . از این رو همیشه تفاوت اساس ی وجود دارد میان (spaltung) اسپالتانگ
Archive of SID
www.SID.ir
تئوری" دیگری" در نقد روانکاوی لاکان 11
و سوژ ه ای ک ه اظهار می کند (subject of enunciation) سوژه ای که صحبت می کند
در گفتگو همیشه در زبان متغیر است. از نظر لاکان ضمیر « من » .(subject of utterance)
من می تواند سوژه، خود، ناخودآگاه یا حتی "دیگری" باشد. ضمیر نمادین من همان دال
است که همیشه بر من حقیقی تقدم دارد چون زبان او را می سازد و از طریق او سخن
سوژه آن است که با یک دال نمایانده شده برای » : می گوید. از اینروست که لاکان می گوید
ارتباط زبان با سوژه همانند ارتباط نظم نمادین با نظم واقع ی .(Homer 45) « دال دیگر
است. نماد همیشه باعث غیاب ابژه می شود چرا ک ه باید نقش جایگزین را ایفا نماید :
زبان نیز همین ارتباط را با سوژه .(Lacan: 1977, 263) « هستی زبان نیستی ابژه هاست »
شکل گیری سوژه بمعنا ی ،(desire) دارد و فقط آن را می نمایاند. در تعبیر لاکان از تمایل
نیستی نفس سوژه است. همانطور که تمایل از عدم به وجود می آید، سوژه نیز هم به لحاظ
فیزیکی و هم به لحاظ ورود به نظم نمادین از عدم به حضور می رسد.
بنابراین در نظم نمادین نیز مفهوم "دیگری " بسیار بارز است و از جایگاه ویژه ای
برخوردار است. نظم نمادین سوژه را برای اولین بار با زبان آشنا می سازد، او را در زبان
بازنمایی می کند اما در عین حال هویت سوژه را محدود می سازد زیرا که زبان نمی تواند
هیچگاه بازنمود کا ملی از سوژه باشد . هر شکلی از بیان در نظم نمادین برای سوژه
"دیگری" محسوب م یشود چرا ک ه خارج از سوژه است و در اختیار "دیگر ی" است .
بنابراین در هر دوره و نظمی، نقش "دیگری" بسیار اساسی است به حدی که سوژه هیچگاه
حتی در درون خود نیز خالص نیست. از این جهت، نظم خیالی و نظم نمادین، هر دو در
محدود کردن سوژه از طریق "دیگری" مشترك هستند و هر دو سوژه را از نفس آن دور
می سازند. اما همین جا این نکته را باید یادآور شویم که علیرغم بنیانی بودن ساختار زبان ی
در تئوری لاکان سوژه محدود به نظم نمادین نمی شود . از نظر او سوژه صرفاً تاثیر نظم
نمادین است و همیشه چیزی در سوژه باقی می ماند که فراتر از این نظم می باشد.
را به (other) " لاکان در نظریاتش از دو نوع "دیگری" صحبت می کند. او گاه "دیگر ی
مفهوم عام آن بکار می برد یعنی خودهای دیگر که به ما تصویری کامل از خودمان ارائه
دهند یا تصویر خیالی از "دیگری". اما "دیگری " (در ش کل خاص آن ) "دیگری " مطلق
Archive of SID
www.SID.ir
12 خودی از نگاه دیگران
است که ما هیچ همانند سازی با آن نداریم. "دیگری" مطلق همان نظم نمادین (Other)
است: آن است که هویت درون ما را شکل م یدهد و اما ما بر آن کنترلی نداریم.
آخرین موقعیتی که لاکان در آن از "دیگری" صحبت م یکند، ناخودآگاه است . تحت
تأثیر نظریات ساختگرایی کلود استروس، سوسور و یاکوبسن همه چیز یک نشانه است و
حقیقت یا عینیتی زبانی دارد نه ذاتی. از نظر لاکان نیز نه تنها حیات و جهان انسانی را
نشانه ها، قوانین و نظم نمادین می سازد که سوژه و ناخودآگاه نیز ساختار زبانی دارد. از نظر
فروید، ناخودآگاه آن بخشی از وجود است که ما به آن دسترسی نداریم و ناخودآگاه
محدوده آرزوها و غرایز سرکوب شده است و ماورای زبان است. اما برای لاکان، ناخودآگاه
به عنوان یک ساختار زبانی ارائه می شود. چون این زبان است که از طریق ما صحبت م یکند
و تمایلات درونی سوژه را از طریق زبان باز نمایی می کند. اما لا ک ان فراتر از این رفته و
ناخودآگاه را به عنوان گفتمان "دیگری" مطرح کند . اگر ناخودآگاه توسط زبان سازمان
یافته، پس تمایل در ناخودآگاه نیز باید تمایل "دیگری" باشد؛ چون "دیگری " آن را به
تمایل، تمایل » : وجود آورده است. از همین جا به این عبارت پیچیده در لاکان می رسیم
در موقعیتی که گفتمان بر سوژه تحمیل می شود .(Lacan: 1979, 158) « دیگری است
به عنوان تنها کانال و راهی که از آن طریق سوژه بتواند نیازها و احتیاجات خود را منتقل
کند، لاکان نتیجه می گیرد که هرگونه تما یل در سوژه، تمایل "دیگری " است . ویلدن
توضیح می دهد که ماهیت تمایل در لاکان مطلق است یعنی سوژه به شناخت "دیگری " از
تمایل خود نیازمند است. بنابراین سوژه آنچه را تمایل دارد که "دیگری" دارد و از آنجا ک ه
ناخودآگاه جایگاه "دیگری" است، سوژه آن را تمایل می کند که "دیگری " به آن تمایل
دارد. پس ناخودآگاه، جایگاه گفتمان "دیگری" است. در معمای تمایل اساساً سوژه بدون
"دیگری" هیچ است و بنابراین تلاش می کند که غایت تمایل "دیگری " قرار گیرد
بنابراین اگر "دیگری" علت تمایل در سوژه است، "دیگری" غایت تمایل .(Wilden 189)
در سوژه هم می شود به عبارت دیگر، "دیگری" هم علت و هم غایت تمایل است . در بحث
از تمایل، تمایل هم برای "دیگری" است و هم از آن "دیگری" است . بنابراین در توضیح
عبارت لاکان، لومر می گوید این سرگردانی حقیقی تمایل است که در تورهای دال گرفتار
Archive of SID
www.SID.ir
تئوری" دیگری" در نقد روانکاوی لاکان 13
.(Lemaire 170- شده، آنجا که دیگر دال صرفاً سایه ای از حقیقت سوژه را نشان م یدهد ( 1
در لاکان، "دیگری" همیشه رویه ای از سوژه می باشد. سوژه در برخورد با "دیگر ی" ش کل
یافته و از آنجا که سوژه وابسته به "دیگری" است، خود را بخشی از آن م یداند . به عبارت
بهتر، "دیگری"، بخشی از هستی او را تشکیل می دهد و از آن جداناپذیر است. درحالی که
"دیگری" بخشی از هویت اصلی سوژه را تشکیل می دهد، "خود" که توسط نظم خیالی
به وجود آمده، سدی است که سوژه را از علتش جدا می کند.
از اینجا می توان به تفاوت مفهوم "دیگری" در لاکان و مفهوم متافیزیکی آن پی برد. در
تئوری لاکان تمایز مشخصی میان دال و مدلول وجود ندارد چراکه همیشه فاصل ه ای میان
واژه و مفهوم مربوط به آن وجود دارد. کلمات یا دالها توسط زنجیر ه ای که به آن زنجیره
دلالت می گوییم، به هم مربوطند. اما نکته مهمی که باید بر آن تأکید شود این است که دال
بر مدلول اولویت دارد و مقدم است. تقدم دال، قدرت تحمیلی زبان و نظم نمادین را توجیه
می کند. هر بخشی از سوژه، علامت دلالت را با خود حمل می کند . برخلاف این نظر، در
فلسفه تقدم مدلول موقعیت متافیزیکی "دیگری" را تضمین م یکند . در افلاطون، بر کمن
توضیح می دهد که مدلول مقدم بر دال است. نقش پویای مدلول ایجاب می کند که هستی،
واقعیتی خارج از آگاهی از انسان وجود داشته باشد. این واقعیت در افلاطون البته ک املا
جنبه متافیزیکی پیدا می کند. "دیگری" در فلسفه باید از دال مادی و از گفتمان فیلسوف
فراتر رود تا بتواند مدلولی خارج از زنجیره دلالت (ک ه ماهیت ی زبان ی دارد) ایجاد کند .
برنکمن در پایان نتیجه گیری می کند که گفتمان فیلسوف، باید به عنوان گفتمان
ایدوئولوژیک درنظر گرفته شود (که متعلق به طبقه اجتماعی خاصی است) و این گفتمان،
باعث می شود تا حقیقت جایگاه قطعی و مسلم خود را حفظ نماید. بنابراین به نظر م ی رسد
که تقدم مدلول بر دال، پشتوانه سیستم تفکر دوقطبی در فلسفه افلاطون را فراهم م ی آورد
.(Brenkman 443-44)
نتیجه گیری
در این بررسی از مفهوم "دیگری" در تئوری لاکان، به تحلیل سه موقعیت پرداختیم که
Archive of SID
www.SID.ir
14 خودی از نگاه دیگران
در هر یک "دیگری" از جایگاه کلید ی بر خوردار است . در هر ی ک از نظمها ی مورد
نظرلاکان، سوژه با تصویری جدا و خارج از خود ارتباط برقرار می کند : در نظم خیالی
"دیگری" خود می باشد. در نظم نمادین "دیگری" زبان یا قانون است و در ناخودآگاه دال
است که تمایل را ایجاد می کند. در بحث تمایل "دیگری" نیز، از دیدگاه لاکان، از آنجا که
سوژه به معنای واحد وجود ندارد و چون "دیگری " خود علت تمایل در سوژه است،
"دیگری" هم علت و هم غایت تمایل نیز قرار م یگیرد. بنابراین مفهوم "دیگر ی" از ارک ان
اصلی روانکاوی لاکان محسوب می شود. در حالیکه در فروید سوژه (غرایز و خواست ه های
فردی) محور اصلی است، تئوری لاکان بر مبنا ی "دیگر ی" بنا شده چرا ک ه لاک ان با
واردکردن زبان به حوزه روانکاوی نه تنها تعبیر جدیدی از ناخودآگاه را ارائه نمود که کاربرد
جدیدی برای سوژه نیز قائل شد که در آن حیات و ماهیت سوژه وابسته به "دیگری" است.
مفهوم "دیگری" در ابعاد مختلف تئوری لاکان خود را نشان می دهد . در ی ک ک لام سوژه
بدون "دیگری" هیچ است.
Archive of SID
www.SID.ir
تئوری" دیگری" در نقد روانکاوی لاکان 15
فهرست منابع
Brenkman, John, ‘The Other and the One: Psychoanalysis, Reading the Symposium,’
Literature and Psychoanalysis: The Question of Reading Otherwise, ed.
Shoshana Felman Yale French Studies 55/56 (1977), pp. 396-456.
Homer, Sean, Jacques Lacan. New York: Routledge, 2005.
Lacan, Jacques, Ecrits. Alan Sheridan, trans., London: Tavistock Publications, 1977.
Lacan, Jacques, Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis. Jacques-Allen
Miller, ed., Alan Sheridan, trans., Harmondsworth: Penguin Books Ltd., 1979.
Lemaire, Anika, Jacques Lacan. David Macey, trans., London: Routledge and
Kegan Paul, 1977.
Wilden, Anthony, “Lacan and the Discourse of the Other” in Jacques Lacan, The
Language of the Self: The Function of Language in Psychoanalysis, Anthony
Wilden, trans. Baltimore and London: The John Hopkins University Press, 1968.
Archive of SID
www.SID.ir




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.