تبلیغات
دریــچــه ای به داســـتان و نــقــــد - نگاهی کوتاه به مکتب سورئالیسم/چاپ شده در شماره 84 ماهنامه انشا و نویسندگی
 
دریــچــه ای به داســـتان و نــقــــد
برداشت از مطالب این سایت بدون درج وبلاگ «دریچه ای به داستان و نقد» غیر اخلاقی و غیرقانونی است و پیگرد قانونی دارد.
                                                        
درباره وبلاگ

فرحناز علیزاده
نویسنده مجموعه داستان«سر سبیل هایت را نجو» نشر مروارید بهار 96
مدرس داستان نویسی دوره مقدماتی و پیشرفته در فرهنگسرای ملل؛خانه فرهنگ عظیمی(روزهای چهارشنبه هر هفته) . منطقه 1. به مدت دو سال/ برقراری نشست های نقد و معرفی کتاب در کتابخانه عظیمی
برپایی نشست های نقد و معرفی کتاب در منطقه3 . کتابخانه دکتر علی شریعتی. و فرهنگسرای رسانه هر 15 روز یکبار
دبیر کانون داستان امروز ملل در فرهنگسرای ملل. بوستان قیطریه. 96
مدرس عناصر داستان نویسی در فرهنگسرای امید. روزهای 5 شنبه هر هفته. همراه با ارائه مدرک برای هر ترم و چاپ داستان دوستان درماهنامه( مدت 2 سال)
نویسنده مجموعه داستان «آقای قاضی چه حکمی می‏دهید؟» نشر گل آذین سال 91
مجموعه داستان مکاشفه‏ چاپ اول مهر 92، نشر قطره/چاپ دوم دی 92
رتبه دوم نقد در جشنواره اصفهان
مدرس کارگاه داستان نویسی در فرهنگسرای و برگزاری نشست های نقد کتاب(به مدت6 سال)
مدرس کارگاه داستان و مکاتب ادبی در فرهنگسرای خاوران به مدت 3 سال
مدرس انواع نقد ادبی(نقد سنتی، فرمالیسم، روان شناسی، جامعه شناسی، ساختارگرایی ...) در فرهنگسرای خاوران
مدرس عناصر داستان در فرهنگسرای امید (قسمت آموزش )
برقراری نشست های نقد ادبی در خانه کتاب و فرهنگسرای فردوس، اخلاق، آفتاب، خاوران و... در سال 93
برگزاریبیش از ده ها نشست نقددر خانه کتاب
چاپ مقاله ی روان شناسی از فروید تا لاکان در کتاب عیار نقد(خانه کتاب) سال 1388
چاپ مقاله ساختارگرایی در کتاب عیار نقد (خانه کتاب) سال 1389
رتبه دوم مسابقه داستانی نویسندگان جوان کانون ادبیات ایران
برگزیده داستانی در جشنواره زاهدان
برگزیده داستانی در جشنواره بانه
رتبه دوم داستانی در فرهنگسرای اشراق
مدرس کلاس داستان نویسی پژوهشگاه دانش آموزان رشد سال 88
داور جشنواره هدی در سال 88
منتقد کتب دشت سوزان ، رولفو / تنهایی پر هیاهو،بهومیل هرابال، و....... در سرای اهل قلم
اجرای متعدد برنامه رادیویی : نقد کتاب.درباب زنانه نویسی/ نقد روان شناختی فروید و...
داور افتخاری داستان های چراغ مطالعه در سال 89
داور داستان های مسابقه طرح ترافیک/ سال 89
مدرس مکاتب ادبی عناصر داستان در فرهنگسرای خاوران در سال 89/90
داور مرحله دوم درجشنوراه لیراو سال90
مدرس کارگاه روزنه ای به کتاب و برگزاری نقدکتاب در فرهنگسرای اخلاق 90
بحث و بررسی مسائل گوناگون ادبی و نقدی در برنامه باغ آینه سال 90
برگزیده ی جشنواره نقد با مقاله« زنان در انتظار» در سال 90
داور جشنواره لیراو در سال 90
داور جشنواره ادبی هفت اقلیم در سال 91
دانش آموخته دوره 24 جلسه ای نقد ادبی شهر کتاب/ دکتر امیر علی نجومیان
دانش آموخته جلسات آشنایی با میشل فوکو و عقایدش( 12 جلسه) در شهر کتاب سال 90
دانش آموخته جلسات ( 12 جلسه) نظریه روایت در شهر کتاب، استاد نجومیان، سال 91
دانش آموخته دوره سه ساله نقد ادبی در کانون اندیشه جوان و دارنده مدرک و امتیاز برتر دانشجویی در این دوره
دانش آموخته دوره های حوزه هنری آرژانتین(رمان مدرن و پست مدرن)(دکتر حسین پاینده)
دانش آموخته دوره های نشانه شناسی ساختارگرا ( شهر کتاب، دکتر حسین پاینده)

مدیر وبلاگ : فرحـــــناز علـــــیزاده
مطالب اخیر
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

 

نوشته : فرحناز علیزاده

نهضت سورئالیسم جنبشی ادبی است که پس از جنگ جهانی اول،حوالی سال 1920 در ادامه  مکتب دادائیسم در فرانسه پدید آمد.سورئالیسم به دلیل نومیدی انسان از وضعیت دوران بعد از جنگ جهانی و امید به دگردیسی زاده شد. بعد از جنگ جهانی و گسترش مکتب دادائیسم،از بین رفتن رشد فرهنگی و تهدید به مرگی دائمی ،بحران و فجایع در اروپا اتفاق می افتد که منجر به پوچ گرایی میشود . در واقع این مكتب واكنشی انقلابی در برابر پیامدهای جنگ جهانی محسوب می‌شود. (1) سوررئالیسم، در واقع عصیانی است در برابر تمدن غرب؛ چرا كه اعضای این مكتب كسانی بودند كه دوران نوجوانی آنها با جنگ جهانی اول مصادف شده بود. از نظر این افراد، تمدنی كه عامل ایجاد جنگ و ویرانی است: به هیچ وجه قابل اعتماد نبود. به همبن سبب، این نوجوانان با انقلابی فكری و هنری در قالب مكتب سوررئالیسم، اعتراض خود را به این تمدن و جهان صرفا "مادی" نشان دادند.(2) سورئالیسم از دل این پوچ گرایی تولید میشود تا روح برتر خود را نسبت به ماشین مرگ نشان دهد. در حدود سال 1920 میلادی، گروهی از دادائیست‌ها به سرپرستی "آندره برتون" از گروه دادا جدا شدند و مكتبی با نام سوررئالیسم را پایه‌گذاری كردند.

 ادامه ملب راحتما بخوانید

پیشینه سورئالیسم/راه حل برای متن سوررئال/مشخصه های خواب از دیدگاه زیگموند فروید/مشخصات راوی سوررئال/تفاوت سورئالیسم و رئالیسم جادویی و...

نگاهی کوتاه به مکتب سورئالیسم

نوشته : فرحناز علیزاده

نهضت سورئالیسم جنبشی ادبی است که پس از جنگ جهانی اول،حوالی سال 1920 در ادامه  مکتب دادائیسم در فرانسه پدید آمد.سورئالیسم به دلیل نومیدی انسان از وضعیت دوران بعد از جنگ جهانی و امید به دگردیسی زاده شد. بعد از جنگ جهانی و گسترش مکتب دادائیسم،از بین رفتن رشد فرهنگی و تهدید به مرگی دائمی ،بحران و فجایع در اروپا اتفاق می افتد که منجر به پوچ گرایی میشود . در واقع این مكتب واكنشی انقلابی در برابر پیامدهای جنگ جهانی محسوب می‌شود. (1) سوررئالیسم، در واقع عصیانی است در برابر تمدن غرب؛ چرا كه اعضای این مكتب كسانی بودند كه دوران نوجوانی آنها با جنگ جهانی اول مصادف شده بود. از نظر این افراد، تمدنی كه عامل ایجاد جنگ و ویرانی است: به هیچ وجه قابل اعتماد نبود. به همبن سبب، این نوجوانان با انقلابی فكری و هنری در قالب مكتب سوررئالیسم، اعتراض خود را به این تمدن و جهان صرفا "مادی" نشان دادند.(2) سورئالیسم از دل این پوچ گرایی تولید میشود تا روح برتر خود را نسبت به ماشین مرگ نشان دهد. در حدود سال 1920 میلادی، گروهی از دادائیست‌ها به سرپرستی "آندره برتون" از گروه دادا جدا شدند و مكتبی با نام سوررئالیسم را پایه‌گذاری كردند.

نویسندگان سورئال سعی میکنند ارتباطی عمیق بین عین و ذهن برقرار کنند. آنان در صدد شکار لحظه های آنی و خاصی هستند که در مرز بین خواب و بیداری میتوان آن را جستجو کرد. مكتب سوررئالیسم توجه ویژه‌ای به قوای روحی انسان دارد. سوررئالیست‌ها می‌كوشیدند با كمك این نیروها، شرایط نابسامان زندگی خود را تغییر دهند. به عقیده آنها اگر نیروهای پنهان روح انسان آزاد گردد، دستیابی به یك زندگی بهتر چندان دور از انتظار نخواهد بود.

فرضیه نا خود آگاهی فروید کلید سوررئالیسم است : اساس تفکر پیروان این مکتب نظریات فروید بود.وی معتقد بود که روان انسان مثل کوه یخ است که یک دهم آن روی آب و نه دهم آن زیر آب است. فروید سرشت بشر را به سه بخش خودآگاه، نیمه خوداگاه و ناخودآگاه تقسیم می کند. او بخش اعظم شخصیت انسان را برآیندی از آموخته های ناخوداگاه انسان در گذشته او می داند و  تجلی گاه ضمیر ناخودآگاه را رؤیا، توّهم  و هنر می داند. سوررئالیست ها تحت تاثیر فروید و هانری برگسون معتقد به جستجو در جهان رویا و ضمیر پنهان و معتقد به کشف و شهود در لایه های پنهان درون بودند.«سوررئالیست‌ها می‌كوشیدند با كمك خواب به آن بخش از ذهن كه در حالت عادی قابل دسترسی نیست، دست یابند.(3

 «آندره برتون» یکی از معروف ترین چهره های این دوران: از سوی دیگر آندره برتون که خود از دادائیسم ها بود کم کم از این مکتب فاصله گرفت و در حوالی سال 1920 بنیان گذار سوررئالیسم شد. وی معتقد بود «روح باید در غرقاب های خویشتن غوطه ور شود» انسان در خواب و بیداری به کشف هایی میرسد که برای او بسیار جذاب است. او تحت تاثیر حرف ها و صداهایی بود که انسان، از دورن خویش می شنود. آندره برتون بر روی اشیاء تمرکز می کرد و معتقد بود که یک شی هنری بین دنیای محسوس و معقول قرار میگیرد. از نظر برتون، شی ء هنری یک امری ذهنی است که به صورت ماده ظاهر میشود؛ به همین دلیل  در شعر، هنر و تخیل است که میتوانیم دنیایی از سایه ها را به وجود بیاوریم و دنیای ذهنی انسان ها را رمزگشایی کنیم.

سوررئالیسم در تعریفی که آندره برتون از آن می داد ، متعهد به تصحیح تعریف از واقعیت بود . وسایلی که به کار می بست ( نگارش خود کار ، شرح خواب ، روایت در حالت خلسه ، شعر ها و نقاشی های مولود تاثیرات اتفاقی ، تصویرهای متناقض نما و رویایی ) همه در خدمت یک مقصود واحد «تصحیح تعریف از واقعیت» یعنی«تغییر دادن درک ما از دنیا و به این وسیله تغییر دادن خود دنیا»

برتون توانسته است با تکیه بر مؤلفه های مکتب سوررئال، اولین رمان سوررئالیستی تاریخ ادبیات را به نام « نادیا» بر پایه ی ترکیب واقعیت و خیال و خلق رؤیا، همراه با تصاویری عمیق و ذهنی بیافریند. متنی ثقیل در عین حال روان که در ذهن جای می گیرد. پیشگوئی، رؤیا، ضمیر ناخودآگاه، تصادف عینی، و تمام اسلاف سوررئالیسم در این اثر به نحو کامل دیده می شود. ، زیبائی، رؤیا و عوالم فرامادی، در رمان به شکلی عمیق مورد تأکید و بررسی قرار می گیرند. برتون در این رمان به خویشتن خود رجوع می کند، به چگونگی اش و هدف از زندگی و حیاتش؛برتون با خلق نادیا گوئی از لایه های درونی خود پرده بر می دارد و دنیای جدیدی می آفریند.

پیشینه سورئالیسم

 

واژه سورئالیسم ابتدا توسط آپولینر شاعر فرانسوی در سال 1917 در نمایشنامه ای به نام «سینه های تیره زیاس» به کار گرفته شد وی این واژه را در تفسیر نمایشنامه ی خود به کار برد.  این واژه از نظر آپولینر نشان دهنده یک شیوه تمثیلی انتقال حقیقت جوهری بود. وی می گفت« انسان وقتی میخواهد واقعیتی را بسازد باید به تداخل تداعی گری شاعرانه روی آورد.»

زیگموند فروید، روان شناس نامی از افراد تاثیر گذار مکتب سورئالیسم معتقدبود که سرکوب امیال جنسی باعث دیوانگی است.فروید به کمک مفاهیمی مانند لیبیدوی جنسی، عقده ی ادیپ و الکترا و ... راه را برای سورئالیسم ها هموار میکند تا مخالف فرهنگ جامعه و سرکوب های انسانی قیام کنند و راه و محملی برای رهایی بیابند.افرادی که بر علیه پاپ و کلیسا قیام کرده تا بتوانند بدون سانسور و بر خلاف عرف عمل کنند و بنویسند.

 در این دوره نویسندگان سوررئال از آثار ادگار آلن پو ، راد کلیف الهام میگیرند. اعتقاد به طبیعت شاعرانه ، تخیل و رویا، همنوایی ادبیات و شعر، رجوع به روح و نفس انسانی که بر گرفته از رمانتیک های اولیه و آلمانی و شاعران آن دوران است ، در آثار سوررئالیست های اولیه چشمگیر است.

آندره برتون، اولین نوشته ی مکتب سورئالیسم به نام "میدانهای مغناطیسی"  را منتشر می کند. متن برتون گرچه یک اثر ادبی محسوب نمیشود و نوعی ارزیابی تجربی است که هر گونه قید و بند را آن برداشته شده؛ ولی به خوبی بیانگر بازسازی خواب و خیال و ذهن است و نگارش خود به خودی در آن نمود یافته است. هم چنین برتون رمانی  به نام نادیا خلق میکند که از نخستین رمان های سوررئالیستی محسوب میشود.

 هم چنین بایدگفت؛ برخی اندیشه های سقراط به عنوان پیشینه مکتب سورئالیسم قلمداد میشود. به عقیده سقراط شاعر دیوانه و غیب گو است که هنرش را از خدایان الهام گرفته است.سقراط معتقد است اگر شعرِ شاعری از روی هوشیاری نوشته شده باشد و از ناخودآگاه اش بهره ای نبرد، شعر خوبی نخواهد بودو باید به ان به دیده تحقیر نگریست.

راه حل برای متن سوررئال

برای ترکیب ذهن و عین و به عبارتی « واقعیت برتر» مد نظر سورئالیسم ها، چند شاخصه را به صورت مختصر و کوتاه بیان می کنیم ؛ امید که راه کار مناسبی برای خلق آثار علاقه مندان به این  مکتب ادبی باشد.

1)ادغام یا تقابل دو چیز در هم برای از بین بردن واقعیت محض:نسبت دادان مفاهیم خیالی به اشیاء به منظور ایجاد کارکرد فلسفی اشیاء (برای مثال: سالوادور دالی ماشینی با لباس زنانه  خلق میکند یا چرخ خیاطی روی  میز تشریح بیمارستان که به مانند آدمی بیمار، دل و روده  اش را بیرون میکشند.

2)پوچی، هزل و طنز سیاه نسبت به همه چیز در دل داستان سورئال: سوررئال ها تمامی اصول کلاسیک را نفی میکنند  انان با کمک طنز سیاه و به سخره گرفتن هر چیزی، به تخریب ساختار کلاسیک و سنتی،می پردازند تا مسایل را به گونه ای دیگر بیان کنند. تصورکنید،محکوم به اعدامی که قرار است فردا به دار آویخته شود و وقتی او رابه سوی چوبه دار می برند ؛ اعدامی به جای بیان ترس و دلهره  یا خواهش و التماس، خونسردانه میگوید«به به چه هوای خوبی. چه روز مطبوعی» بابه سخره گرفتن مسئله اعدام ، خواننده با طنز سیاه و رفتار انسانی عاصی روبه رو است.بدین شکل واقعیت اعدام به گونهای دیگر نشان داده میشود تا روح شخص به آزادی برسد.

نکته: طنز سیاه؛خنده ای است آمیخته به ناسزا که از اعماق درون انسان عاصی برای مقابله با عقاید و گفتمان رایج جامعه بیرون میآید.

3)نگارش خود به خودی :نگارش خود به خودی معادل جمله "لاشه خوشگوار شراب تازه را خواهد نوشید است. به عبارت دیگر وقتی متنی بدون رهبری ذهن و آگاهی نوشته میشود؛ یادآور این جمله است. به اعتقاده آندره برتون از کنار هم چیده شدن کلمات و تصاویر به صورت نامنسجم، نگارش خود به خودی به وجود میآید. نوشتن ذهنیات بدون در نظر گرفتن قواعد دستوری، راهی برای رسیدن به روح  کلمات است  که از ناخودآگاه جاری میشود. برتون میگوید در نگارش خودبه خودی( خودکار) فقط کلمه نیست که آزاد میشود بلکه روح نویسنده نیز آزاد میشود. متن محصول و نتیجه ناخودآگاه و وسیله ای برای روانکاوی و شناخت روح انسان است. همانطور که سیما داد در فرهنگ اصطلاحات ادبی مینویسد:

«روش دیگر آنها "آفرینش‌های گروهی" بود. در این شیوه یكی از افراد، كلمه یا جمله‌ای را روی كاغذ می‌نوشت و افراد دیگر بدون آگاهی از نوشته نفر قبل، مطلبی را بر آن می‌افزودند. نخستین نمونه این نوع آفرینش جمله زیر است: "لاشه خوشگوار، شراب تازه خواهد نوشید." واضح است كه جملات تا چه حد از اصول نگارش به دور بود. ثبت رؤیا‌ها، تصورات و اوهام، پناه بردن به مواد مخدر و هیپنوتیزم برای قرار گرفتن در حالت خلسه و ایجاد حالتی شبیه به اختلال مشاعر از دیگر كارهای سوررئالیست‌ها بود.(4)

 

4)بیان دنیای خیال، وهم و دنیای برتر نسبت به دنیای واقعی، بیان ناخودآگاه، دنیایی شبیه به شگفت را خلق میکند. در دنیای وهم آمیز همه چیز طبیعی جلوه میکند و ذهن نقادانه و اجبارها و قوانین کنار میرود. در چنین شرایطی، رویا و خواب و دنیای غیر واقعی فضا را برای نوشتن داستان سورئال به وجود می آورند.   

 

5) تصادف عینی (توارد) یا هم زمانی دو اتفاقبی معنی و نامربوط در کنار هم:قرار گرفتن اتفاق هایی در کنار هم برای معنادار شدن ان در حالی که هر کدام از آنها به صورت جداگانه، معنایی ندارد.پیشامد برخی حوادث که از درک ما خارج است. مثال نقاشی که صحنه ای از خودکشی را ترسیم میکند و بعد ازچند سال خودش به همان صورت میمیرد.یا به فکر دوستی هستید و ناگهان او از در  اتاق تان داخل میشود. هم زمانی دو صحنه با حالت نامنسجم، تصادف عینی را به وجود میآورد که در اثر آندره برتون به اسم نادیا و حتی در کارهای سالوادور دالی دیده میشود.

6)استفاده از اشیاء سورئال ، هنر انتزاع گرا و هنرهای تجسمی که سالوادور دالی بنیان گذار آن است. برای مثال به تن کردن لباس قواصی در یک مهمانی شبانه. پوشاندن لباس زنانه به یک ماشین؛ در کنار هم قرار دادن اشیا که هیچ ربطی به هم ندارد ؛ تبدیل کردن یک شیء عادی به چیزی جدید؛ منجر به ساخت دنیای سورئالی میشود. سالوادور دالی معتقدبود با ساختن اشیاء جدید تمایلات و ضمیر پنهان فردی آشکار میشود.

7) رویا. تقابل بین عالم خواب و عالم واقع: دالی درکنار تختخود گوی فلزی قرار میداد تاداخل سطل بیفتد و همینکه از خواب بیدار شدخیلی سریع شروع  به نقاشی کند. نوشتنو نقاشی بر اساس ذهنی که مرز بین واقعیت و نا واقعیت در جریان است.

7) ساخت توهم دیوانگی:فروید معتقد بود که دیوانگان درباره واقعیت درونی بیشتز از فرزانگان آگاهی دارند.دیوانگان افراد حساس تری هستند که به عمق واقعیت دست پیدامی کنند. از اینجهت وی دیوانگانان رادر حد فیلسوفان و نخبه گراهابالامی برد.نویسندهگان سوررئال باکمک مخدر، قرص ها سعی میکردند به حالت نیمه دیوانه برسند تا آنچه را ذهن فارغ از هرگونه تبعیت ها و قوانین است به مرحله ظهور برسانند و بدین شکل به واقعیت برترو فراواقعیت برسند.

8) در داستان های سوررئال بهتر است جزء نگاری نداشته باشیم، زیرا منطق سوررئال بر اساس خواب و رویا است که کل نگر است. در خواب نباید همه چیز دقیق بیان شود، امر جابه جایی، درهم فشردگی، از هم گسیختگی مکان و زمان حتی بر شخصیت نیز صادق است.داستان های سوررئال معمولا به چند معنایی  می انجامد و دارای تاویل های بیشمار است.

9 )مضمون داستان های سوررئال:سورئالیسم ها علیه پاک، کلیسا و حکومت وقت  قیام کردند تا بر خلاف عرف جامعه عمل کرده و از ناخودآگاه و مسائل اروتیک در متن روایت کنند. از این رو نویسنده سوررئالیسم به شکستن تابو ها و بیان مسائل جنسی علاقه بیشتری نشان می دهد و  دغدغه پیام محوری و اخلاق گرایی ندارد.

10 )محدود بودن متن سورئالیسم: متن سوررئال متنی است که از ناخوداگاهف رویا و خواب روایت میکند و بانی ایجاد توهم دنیای ذهنی میشود؛ چنین متنی از انسجام  کامل برخوردارنیست؛ در نتیجه وفادرای به این قاعده چنین آفرینش ادبی را محدود می کند.توصیه میشود نویسنده برای استفاده از متن سوررئال در رمان یاداستان بلند؛قسمتی از متن را به این ژانر اختصاص دهد تا بیانگر زوایای ناپیدای درون آدمی باشد.

 

مشخصه های خواب از دیدگاه زیگموند فروید

 

درهم شدگی ،ادغام ، فشردگی زمان و مکان و شخصیت . حضور ناممکن ها و سپس تدارک ثانویه

به اعتقاد فروید  "رویا" پناهگاه بخش ناخودآگاه آدمی است . هر رویا من غیر مستقیم تحقق خیالی یا نمادین یک میل است ؛شاهراهی است که به سوی ناخودآگاهی می رود . کارکرد رویا آشکار کردن افکار یا آرزوهای سرکوب شده است . هر رویا چند واقعیت را در یک واقعیت می گنجاند یا بار عاطفی اندیشه ای را با اندیشه ای دیگر ادغام می کند . از همین روست که برخی فرایندهای رویا مانند ادغام یا فشردگی ، جابه جایی یا جایگزینی ، تدارک ثانوی و صحنه سازی یا کالبد گرایی را از مشخصه های رویا می داند و در ادامه هر یک از اصطلاحات را توضیح می دهیم

 

فشردگی: ادغام یا فشردگی فرایند متراکم کردن دو یا چند عنصر و تبدیل آنها به یک شکل واحد است . مثلا شخصی ممکن است شبیه "الف" باشد اما در هیات "ب" ظاهر شود و کاری را انجام دهد که در خاطر ما از "ج" سرزده باشد و در عین حال او را به اسم "و" بشناسیم.

 

جایگزینی: جابه جایی یک احساس از ابژهایی که انسان تجربه کرده و برایش ملموس است به ابژه دیگر ،که می تواند ابژه جدیدی برایش باشد . چیز دیگری جای چیز دیگر را می گیرد. در فرایند جابه جایی عناصر رویا آشکار در عمل جانشینی به عناصر رویای پنهان تبدیل می شوند . گاه مسائل بی اهمیت جای مسائل مهم را می گیرند و برعکس . مثلا اسم کسی سیب است و ما از او بدمان می آید ،آنوقت در خواب سیب خراب و گندیده می بینیم . تأکید روانی از یک عنصر چون سیب که آشناست به عنصری دیگر که ابژه ای جدید است.

 

صحنه سازی:درخواب و رؤیا همه چیز به شکل نمادین نمایش داده می شود . افکار انتزاعی از طریق اصوات یا صحنه ها بازسازی می شوند . در رویا همه چیز به صحنه کشیده می شود.

 

تدارک ثانویه : به عقل کشیدن ناخوآگاه . وقتی در آخر رؤیا شعور آگاه متوجه وقوع رؤیا می شود . درصدد بر می آید که وحدت و انسجامی به آن ببخشد . به همین منظور به رفع نقص ها و موارد اختلاف عقل و آنچه دیده برمی آید و رؤیا را سامان بندی می کند (محمد تقی غیاثی ، نقد روانشناختی متن ادبی)

 

مشخصات راوی سوررئال

حال که شناخت کوتاهی نسبت به سوررئال پیداکردیم؛این سوال شاید ذهن شما را به خود مشغول کندکه: وقتی من راوی قرار است روایتگر متن سورئالیستی باشد، بهتر است چه ویژگی هایی داشته باشد؟ برای ساخت یک آدم پریشان و سورئالیسم چه کار باید کرد تا توهم سورئال و وهم از سوی راوی اول شخص ساخته و پرداخته شود؟

 

همانطور که گفته شد؛ متن سوررئال برگرفته از ضمیرناخودآگاه است. بنابر این اگر قرار باشد توهم ضمیر ناخوداگاه را به مرحله ظهور برسانیم بهتر است اول شخص روایتگر ذهن و زبانی همسو با توهم و تجلی ناخودآگاهی راداشته باشد. از این رو افرادی که که مخدر و شراب استفاده کرده اند،آدمهایی که مرز بین خواب و بیداری هستند( نیمه خواب)،بیماران روانی و حتی شاعرانی که ناخودآگاهشان قرار است متجلی شود برای خلق متن سوررئال کارآمد تر از افراد عادی و هوشیار به نظر می رسند.افرادی که روزهایشان را گم کرده اند و به مرحله ای از پریشانی ذهنی رسیده اند. افرادی که در اثر استفاده از مسکن های قوی به ضدو نقیض گویی دچار میشوند و زمان خطی را برای روایت در نظر نمیگیرند.افرادی که چند روایت متناقض از یک رخداد را با پریشانی ذهنی و بدون در نظر گرفتن حال – گذشته و رور وساعت بیان میکنند و افرادی که در آسایشگاه های روانی هستند میتوانند برای ایجاد دنیای سوررئال موثرتر باشند و برعکس افرادی که از زندگی روزمره خودراضی هستند کمتر می توانند به ناخودآگاه و ضمیر پنهان خود دسترسی داشته باشند. به گفته بزرگی« تنها رنج است که آگاهی می دهد و تنها نومیدی است که اعماق  درون انسان را به جستجو وامی دارد تا نقاط شهودی را کشف کند.

 

نکته اول: ممکن است کسی که از بیرون متن سورئال را می خواند، برایش مطلبی نامفهومی باشد ولی برای کسی که توانسته باشد وارد دنیای ذهن شود و آن شهود انسانی و دنیای نامکشوف را کشف کند بسیار جذاب و خواندنی خواهد است. شایداز همین رو است که متن های سوررئال بر اساس خواننده اش به تاویل های متعدد می رسد. ما از خوانش داستان سوررئال به دنبال دریافت چندمعنا هستیم که  از طریف حالت خواب گونگی  و رویا می توان به آن رسید. همانطور که لوئی آرگون نیز به این مهم صحه می گذارد و میگوید « تنها با رویکرد به عالم وهم ، رویا و پندار است که میتوان به عمیق ترین هیجان هستی رسید»

 

نکته دوم: در داستانهای سوررئال بهتر است نویسنده  به دنبال چند معنایی باشد ؛اگر قرار است حالت خواب آلودگی را داشته باشیم بدون علت مندی برای روایتگر اول شخص، بهتر است از نوشتن این متن دوری کنیم. سوررئالیست بر علیه قواعد و جریانات غالب  دست به این شیوه نگارش زدند تا بتوانند از مسائلی پرده بردارند که با سانسور مواجه میشد. می توان گفت یکی از راه حل های گذر از سانسور و شکستن تابو ها استفاده از ژانر سوررئال است.

 

تفاوت سورئالیسم و رئالیسم جادویی

در سورئال نویسنده از ذهن و ضمیرناخودآگاه استفاده می کند ؛ وهم و خیال و خواب . در حالی که در رئالیسم جادویی شما با عینیت و واقعیت های بیرونی سرو کار دارید . واقعیت هایی که به دور از خواب و رؤیا است و شما باید این واقعیت های غیرعادی را برای خواننده خود مستند کنید درحالی که در متن سورئال نویسنده احتیاج به مستند گویی ندارد. پس رئالیسم جادویی دارای منطق خاص خودش ( راست نمایی فرهنگی، قراردادهای ادبی و..)است ولی منطق سوررئال بر گرفته از رویا  و وهم است.

در سورئال من راوی بازگو کننده ماجرا هست و فرد دیگری آن رخدادها را نمی بیند در حالی که در متن های رئالیسم جادویی (چه وقتی شما من راوی انتخاب کنید  وچه دیدگاه بیرونی) ،نه تنها فرد می بایست رخداد را ببیند بلکه دیگران هم می باید آن رخداد عجیب و غریب را ببینند.

 از سمت دیگر متن سورئالسیم از روایت نامنظم تر برخوردار است و می شود گفت خط زمان در آن خیلی شکسته می شود،ولی در رئالیسم جادویی می بینیم که بعضی از متن ها با خط زمان جلو می رود و شما با یک نثر ساده و سر راست شروع می کنید به روایت غیر عادی از یک ماجرای غیر عادی تا بتوانید آن دنیای رئالیسم جادویی را که در عین حال عجیب هست، برای خواننده خود باور پذیر کنید.

از سوی دیگر متن سوررئال بر گرفته از خیال است در حالی که در رئالیسم جادویی نویسنده از تخیل سود می برد. ( به تفاوت بین تخیل و خیال در قسمت های پیش پرداخته ایم .رجوع شود به مبحث تفاوت تخیل و خیال)

هم چنین بایدگفت سورئالیسم  چونبرگرفته از ناخودآگاه است بیان جزئیات و توصیفات کامل و مشخص هر چیزی خیلی کارکرد منطقی ندارد ،ولی نویسنده در رئالیسم جادویی باجزء نگاری باین باور پذیری رخداد میشود.

شاخص­ترین آثاری که در زبان فارسی تحت تاثیر مکتب سورئالیسم نگاشته شد، "بوف کور" و "سه قطره خون"، نوشته "صادق هدایت" بوده است.(5)

 

منابع:

[1] بیگزبی،سی.و.ای؛ دادا و سوررئالیسم، ترجمه: حسن افشار، تهران، مرکز، چ سوم،1379، صص50-54.

 

[2. سید حسینی، رضا؛ مكتب‌های ادبی، تهران، نگاه، 1384، چاپ سیزدهم، جلد دوم، صص 783-781.

 

[3.) انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ فرهنگنامه ادبی فارسی (دانشنامه ادب فارسی 2)، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376، چاپ اول، ص839

 

4) داد،سیما؛ فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران، مروارید، 1375، چ دوم، صص175 و نیز نک: مکتب­های ادبی، ص881

 

5: فرهنگنامه ادبی فارسی(دانشنامه ادب فارسی2) ص840.

 

  سید حسینی، رضا؛ مکتب‌های ادبی 

 

 

 

 

 

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.